Van Mind-Fulness naar Mind-Emptiness

Bovenstaande therapievormen kunnen een hulpmiddel zijn om aan, meestal als zeer onaangenaam, zelfs als traumatisch  ervaren  gebeurtenissen een plek te geven.
Wanneer dat het geval is, besluit men meestal om de therapie te beëindigen.
Overigens kan de confrontatie met tot op dat moment nog niet bewust geworden elementen van iemands bewustzijn zo schokkend zijn dat men de therapie al eerder stop zet.
Toch is men, ook in het geval van een als ‘geslaagd’ ervaren therapie, zich er in het algemeen niet van bewust dat  er nog steeds sprake is van een persoonlijk oordeel in het ervaren van  de vier basisemoties (blij, boos, bang en bedroefd). Dientengevolge benoemt men ervaringen die met angst, verdriet en boosheid te maken hebben, nog immer als negatief en tracht deze, als gevolg daarvan, zoveel mogelijk te vermijden.

Wat heeft dat voor consequenties:
-    In de eerste plaats dat, vanwege dat bij voorbaat negatieve oordeel, men niet open staat voor de toestand waarin men zich in het NU bevindt.
-    Een oordeel is een denkvorm die er goed in slaagt om gevoelens waarmee men niet graag geconfronteerd wil worden, geheel of gedeeltelijk uit het bewustzijn weg te werken.

De meest expliciete denkvorm is daarbij ‘rationalisering’ (ten aanzien van ervaringen die men te pijnlijk vindt om te erkennen), als ook ‘projectie’
(het trachten om emoties of ervaringen die men voor zichzelf wil ontkennen aan een ander iemand toe te schrijven of aan een externe situatie te wijten.


Tijdens mijn studie in de jaren zeventig werd er al onderzoek gedaan naar de effectiviteit van psychotherapie. De, althans voor mij, opvallende en misschien wel meest schokkende uitkomst van dat onderzoek bleek te zijn dat er geen sprake was van een significant verschil in welzijnsbeleving tussen mensen die in therapie gegaan waren en anderen die op andere wijzen, ook wel spontaan herstel genoemd, hun problemen hadden opgelost.
Op mijn, naar ik dacht, wetenschappelijk gerechtvaardigde vraag of dat misschien iets te maken had met de kwaliteit van de betreffende therapeut, kreeg ik destijds als antwoord, dat het heel erg moeilijk was, zo niet onmogelijk, om op wetenschappelijke wijze goede therapeuten van slechte therapeuten te onderscheiden. Voor zover ik weet is dit bijna veertig jaar later nog steeds het geval.
Het zou kunnen samenhangen met het gegeven, dat de psychologie in het geheel geen wetenschap is en de essentie van een goede therapeut misschien te vinden is in het erkennen van elk individu als uniek.
Echter,  er van uitgaande dat elk individu uniek is wordt het lastig om al die individuen binnen wetenschappelijke kaders te laten vallen. Op basis daarvan is het onmogelijk om  via een zogenaamd  ‘wetenschappelijke’ methode (de term ‘evidence based’ is in dit kader zelfs lachwekkend te noemen) iemand met een individueel probleem te helpen.

Zeker als dat probleem in wezen een uiterst nuttige vorm van hulp biedt om het individu zichzelf beter te laten kennen en op basis van nieuwe inzichten tot persoonlijke en in het verlengde daarvan zelfs tot spirituele groei te laten komen.

Niet dat er geen sprake van problemen is, maar het zijn niet zo zeer individuele problemen: Het grootste probleem van vooral de Westerse mens is dat wij DENKEN dat ons DENKEN  ‘waar’ is.
Het niet kunnen ophouden met denken is, veel meer dan de gebeurtenissen zelf, het werkelijke probleem.

Ik heb mij de laatste vier jaar intensief met asielzoekers en hun problemen beziggehouden, waarbij de posttraumatische stressstoornis en de zware depressie, die al of niet met psychotische verschijnselen gepaard gaat, de meest voorkomende diagnoses zijn.
De klachten betreffen niet zozeer angst en/of verdriet, nee het zij de gekmakende hersenactiviteiten die tot slaapstoornissen, nachtmerries, kortetermijngeheugenverlies en concentratieproblemen geleid hebben.

Toch is het feit dat iemand zijn toevlucht neemt tot de vorm van hersenactiviteit die wij ‘denken’ noemen is niet zo vreemd.
Dit ‘denken’ geeft namelijk een,  weliswaar kortdurende, vorm van emotionele verlichting: als je denkt voel je de emoties minder sterk of soms in het geheel niet.
Inderdaad , wanneer iemand zijn emoties niet wil voelen en dientengevolge overgaat tot het rationaliseren en projecteren van de het individu onwelgevallige gevoelens, lukt dat vaak in eerste instantie wel.
Weliswaar, gerelateerd tot de ernst van de problematiek voor kortere of langere tijd, maar de bijbehorende emoties worden zonder meer als minder belastend ervaren.

Helaas, het effect is slechts van relatief korte duur:
Het rationaliseren van emoties heeft als gevolg dat ook de emotie ‘blijheid’ niet meer gevoeld kan worden. En, dat moge ook voor niet- psychologen duidelijk zijn: Een te weinig aanwezig zijn van, of nog erger, een geheel afwezig zijn van blijheid leidt tot datgene wat zowel in vakkringen als in de volksmond bekend staat als een ‘depressie’.
Ik wil hier aan toevoegen dat in het geval een individu zijn boosheid niet wil accepteren, hij dit in veel voorkomende situaties op een ander projecteert, hem/ haar daarbij in feite verantwoordelijk stellend voor het ontstane gevoel van ‘boosheid.’
Wat er dan volgt is een relatieprobleem waarbij niet alleen het individu zelf , doch ook de naaste betrokkene c.q. partner NIET ‘blij’ van wordt.



Van  Mindfulness naar Mindemptiness

Wanneer wij het over het woord ‘ Verlichting’ hebben roept dat bij menigeen de associatie op van het langdurig volgen van wijze spirituele lessen van een, vaak uit India, Tibet of ander Aziatisch land afkomstige Guru, die ons gaarne op onze weg naar die Verlichting wil begeleiden.
In het gunstigste geval leidt verlichting dan tot een bewustzijnstoestand van Zelfverwerkelijking, Zelfactualisatie en het terugvinden van het ware Zelf.
Die bewustzijnstoestand kan echter uitsluitend beleefd worden, wanneer men er van bewust wordt dat zich voorbij het denken een veel groter gebied van Intelligentie  uitstrekt. Vergeleken met datgene wat wij als de ultieme denkprestatie beschouwen, blijkt deze wetenschap weinig meer te zijn dan het
op een bepaald onderwerp een analyse toe passen, er een interpretatie op los te laten, dan wel er een etiket op te plakken. Wetenschap geeft mensen de illusie dat zij iets weten.
Wanneer wij de ontwikkeling van de wetenschap gedurende de, pak weg, laatste honderd jaar in ogenschouw nemen, moeten wij constateren dat de geslaagde, door hun vakgenoten serieus genomen wetenschapper, steeds meer van steeds minder blijkt te weten. Wij zijn nu vrijwel in het stadium beland waarin de allerhoogste wetenschappelijke prestatie zich gaat manifesteren in het ‘alles’ weten van ‘niets’.

De beleving van Waarheid kan namelijk uitsluitend plaats vinden, wanneer wij van vanuit Stilte, Rust of, in het Boeddhisme ook wel genoemd, Leegte de Werkelijkheid ervaren. Daarbij niet gehinderd door de door ons Denken gecreëerde ruis in de vorm van, als innerlijk lawaai, beleefde hersenactiviteiten.
Daarbinnen is er voor verreweg de meesten van ons sprake van een door het Denken gecreëerd  beeld van ons Zelf: Een op een persoonlijk en egoïsch verhaal gebaseerd concept, dat elke verbondenheid met ons ware Wezen ontbeert.

Die Stilte, die Rust of die Leegte kan uitsluitend in het Nu ervaren worden.
Een Nu dat tijdloos is en niet door de wijzers van een klok weergegeven kan worden.
Het verstand kan en wil niet in het Nu leven: Er is bij de Westerse mens op epidemische schaal sprake van een dwangmatige vlucht uit het Nu.
In het Nu zijn er geen problemen en er is geen behoefte om problemen die gisteren ontstaan zijn morgen op te lossen.
In het Nu bestaan gisteren en morgen niet.

Moeten wij het denken dan helemaal stop proberen te zetten? Welnee, binnen de praktische benadering van een aantal aardse zaken  kan dat denken heus nog wel een rol spelen.
Alleen, laten wij ons niet verbinden met die gedachten, als zouden zij meer zijn dan een op dat moment geëigend verhaal dat heel wel op een externe situatie toegepast kan worden.

Wanneer het niet om een externe situatie , maar om ons eigen innerlijke Zelf gaat, hebben die gedachten  daar niets te zoeken.


Literatuur:

"Een dwaas die weet dat hij een dwaas is, is al wijzer dan een dwaas die denkt dat hij wijs is" ~  Boeddha

"Zalig zijn de armen van geest" ~  Jezus Christus

"Het nut van een pot komt voort uit zijn leegheid " ~ Lao Tse